أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

258

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

است ؛ چون تفاوت دو مربّع يعنى IV 15 ؟ ؟ ؟ 35 ؟ ؟ 39 ؟ 46 29 را در جيب تمام عرض بغداد ضرب كنيم ، VI 0 V 33 IV 9 ؟ ؟ ؟ 27 ؟ ؟ 54 ؟ 17 1491 به‌دست مىآيد ؛ آن را بر جيب تمام عرض رقّه تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت آن IV 26 ؟ ؟ ؟ 59 ؟ ؟ 43 ؟ 43 30 و جذر آن ؟ ؟ 36 ؟ 32 ؟ 5 مىشود . اين جذر را در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 36 332 را بر جيب عرض بغداد تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت آن ؟ ؟ 28 ؟ 38 ؟ 6 وتر قوس ؟ ؟ 43 ؟ 20 ؟ 6 اختلاف طول بغداد و رقّه است . و اين اندازه از آنچه براى آن در زيج آمده دور نيست ، چه اگر طول بغداد را ؟ 80 درجه بگيريم ، طول رقّه بنابر آنچه از حساب بيرون آورديم ، مىشود ؟ ؟ 17 ؟ 39 ؟ 73 ، و بنابر آن پذيرفتن ؟ 73 براى طول رقّه قابل اعتماد است ، و گواه بر اين است آنچه پيش از اين از هاشمى روايت كرديم . يافتن اختلاف طول رقّه و اسكندريّه اختلاف عرض ميان آنها ؟ 3 ؟ 5 است كه وتر آن ؟ ؟ 12 ؟ 17 ؟ 5 و مربّع اين وتر IV 24 ؟ ؟ ؟ 50 ؟ ؟ 55 ؟ 56 27 مىشود . و فاصلهء ميان آنها ، از راه حمص و دمشق و طبريّه و رمله - هرچند مستقيم نيست - تقريبا 750 ميل است ، چه از رقّه تا حمص 154 و از آنجا تا دمشق 86 و از آنجا تا طبريّه 66 و از آنجا تا رمله 67 و از آنجا تا فسطاط مصر 297 و از آنجا تا اسكندريّه 80 ميل است ؛ چون از اين مجموع يك ششم آن را بكاهيم ، 628 باقى مىماند كه به درجه ؟ ؟ 56 ؟ 4 ؟ 11 است و وتر آن ؟ ؟ 4 ؟ 31 ؟ 11 و مربّع اين وتر IV 16 ؟ ؟ ؟ 8 ؟ ؟ 33 ؟ 39 132 مىشود . تفاضل دو مربّع IV 56 ؟ ؟ ؟ 17 ؟ ؟ 37 ؟ 42 104 است كه چون آن را در جيب تمام عرض اسكندريّه يعنى ؟ ؟ 53 ؟ 26 ؟ 51 ضرب كنيم ، حاصل VI 56 V 18 IV 53 ؟ ؟ ؟ 59 ؟ ؟ 39 ؟ 8 5387 مىشود ؛ اين حاصل را بر جيب تمام [ عرض ] رقّه تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت IV 49 ؟ ؟ ؟ 27 ؟ ؟ 16 ؟ 0 ؟ 111 و جذر آن ؟ ؟ 9 ؟ 32 ؟ 10 است ؛ اين جذر را در جيب كلّى